„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. Wszystko, co musisz wiedzieć o lekturze

„Wesele” to jedna z najczęściej występujących lektur na maturze. Egzaminatorzy uwielbiają pytać o symbolikę i znaczenie różnych scen w dramacie. My jednak wiemy, że dla wielu uczniów to coś kompletnie niezrozumiałego. Dlatego przygotowaliśmy dla Was notatki z lektury, w których znajdziecie wszystko, czego potrzebujecie zarówno do rozprawki, jak i pytań w I części egzaminu. Zaufaj nam, tę książkę można zrozumieć. Z nami będzie prościej!

Spis treści

Czym jest „Wesele”?

„Wesele” to dramat napisany przez Stanisława Wyspiańskiego. 20 listopada 1900 r. autor wybrał się na wesele swojego przyjaciela Lucjana Rydla, który ożenił się z chłopką. Wtedy dramaturg widział, w jaki sposób chłopi i ludzie z miasta reagują na siebie. Zainteresowany wzajemną niechęcią postanowił napisać sztukę, w której pokaże te kłótnie, słowne przepychanki oraz różnice światopoglądowe. Dlatego też wielu bohaterów w dramacie to w rzeczywistości osoby, które Wyspiański poznał na weselu w Bronowicach.

Krótkie streszczenie „Wesela”

Dramat składa się z trzech aktów.

W akcie I poznajemy bohaterów i przysłuchujemy się ich rozmowom. Widzimy Pana Młodego, który zachwyca się swoją żoną i życiem na wsi. Poznajemy Redaktora z miasta, który nie chce rozmawiać z chłopem na temat polityki, dziewczęta z miasta, które nie mogą tańczyć z chłopami oraz Poetę, który rozmawia z Rachelą, żydowską poetką i inteligentką. 

W akcie II czekamy na oczepiny, które odbędą się o północy. Równo o tej godzinie na weselu pojawia się pierwszy bohater symboliczny (jego znaczenie omówimy później). Na weselu pojawiają się Chochoł, Widmo, Stańczyk, Rycerz, Hetman, Upiór i Wernyhora. Wernyhora przekazuje Gospodarzowi wesela złoty róg, a ten przekazuje go drużbie Jaśkowi. Żona Gospodarza nie wierzy mężowi w spotkanie nierealnych postaci, a gdy znajduje zgubioną przez konia Wernyhory podkowę, chowa ją do skrzyni.

W akcie III wszyscy weselnicy odpoczywają po przyjęciu i drzemią. Są pijani, niektórzy prowadzą jeszcze dyskusje. Gospodarz przypomina sobie o spotkaniu Wernyhory, wszyscy goście czekają na jego ponowne przybycie. Pojawia się Jasiek, który miał wszystkich zagrzać do walki, ale chłopak zgubił róg. Nikt nie reaguje. Dramat kończy się tańcem. Chochoł zaczyna przygrywać usypiającą muzykę, a weselnicy tańczą do niej, jakby byli w transie.

Znaczenie utworu

  • „Wesele” jest dramatem symbolicznym, ponieważ w sztuce pojawiają się zjawy oraz liczne symbole, które mają rozbudowane znaczenie. Autor sięgnął też po wątki legendarne i historyczne. 
  • Kompozycja przypomina konwencję szopki, ponieważ bohaterowie przychodzą, odchodzą, wkrótce znów się pojawiają… 
  • Bardzo ważnym zabiegiem jest synteza sztuk, czyli wykorzystanie słów i barw (obrazy powieszone na ścianach szopki i barwne stroje bohaterów), muzyki i tańca (muzyka weselna i taniec chochoła) oraz światła (kontrast rozświetlonej izby i nocy).
  • W „Weselu” Wyspiański przedstawił społeczeństwo z początku XX wieku. Widzimy wyraźne różnice pomiędzy artystami i inteligencją z miasta a chłopami. Chłopi cenią prawdy płynące z natury. Nie są wykształceni, ale są inteligentni i przebiegli. Mają krytyczny i zdystansowany stosunek do ludzi z miasta. Natomiast inteligenci nie rozumieją chłopów i ich życia. Mają poczucie wyższości. Dzięki dialogom widzimy wzajemne różnice i niechęć. To krytyczny i satyryczny obraz społeczeństwa.

Symbole w „Weselu”

Na maturze może pojawić się pytanie dotyczące symboliki konkretnych bohaterów lub przedmiotów, które pojawiły się w dramacie. Możliwe również, że w tekście do czytania ze zrozumieniem pojawi się jakaś aluzja do nich i Ty powinieneś ją zauważyć. Jakie symbole pojawiają się w „Weselu”?

  • Bronowicka chata – to miejsce, w którym odbyło się wesele. Symbolizuje Polskę w miniaturze, ponieważ spotkały się w niej różne warstwy społeczne.
  • Czapka z pawimi piórami – nosił ją Jasiek na głowie. Był tak zafascynowany nią, że zgubił róg. Czapka symbolizuje próżność, niedojrzałość, przywiązanie do dóbr materialnych.
  • Złoty róg – przekazany przez Wernyhorę symbolizuje zjednoczenie i siłę. Jego zgubienie to symbol utraty szansy na niepodległość.
  • Podkowa schowana do skrzyni – chytrość i egoizm chłopów.
  • Chocholi taniec – marazm, uśpienie chłopów, brak przywództwa. 

Bohaterowie realistyczni

Dramat powstał dzięki temu, że jego autor sam pojawił się na weselu swojego przyjaciela. Dlatego też niektórzy z bohaterów są aluzją do osób, które faktycznie żyły i były na tym wydarzeniu. Część z nich powinieneś znać. Kto to taki?

  • Pan Młody – Lucjan Rydel, inteligent, który wybrał sobie za żonę chłopkę.
  • Panna Młoda – Jadwiga Mikołajczykówna – piękna i prosta dziewczyna ze wsi.
  • Gospodarz – Włodzimierz Tetmajer, właściciel chaty w Bronowicach, malarz.
  • Gospodyni – Anna Mikołajczykówna (siostra Panny Młodej).
  • Poeta – Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poeta młodopolski, brat Gospodarza.
  • Dziennikarz – Rudolf Starzewski, konserwatywny dziennikarz.
  • Czepiec – Błażej Czepiec, kłótliwy wójt Bronowic.
  • Rachela – Pepa Singer, córka żydowskiego karczmarza, wykształcona artystka.
  • Marysia – Maria Mikołajczykówna, siostra Anny i Jadwigi.
  • Jasiek – drużba weselny.

Bohaterowie – zjawy

Chcąc podkreślić znaczenie swojego utworu, różnice światopoglądowe chłopów i inteligencji oraz brak zjednoczenia społecznego Wyspiański wprowadził również zjawy. Wśród nich pojawia się:

  • Chochoł – to kukła, która chroni krzewy. W dramacie staje się gościem wesela zaproszonym przez Parę Młodą. Pojawia się o północy i zapowiada nadejście kolejnych zjaw. O świcie przygrywa smętną melodię i wprowadza gości w trans.
  • Widmo – pierwowzorem był Ludwik Laveaux, malarz, zmarły narzeczony Marysi. Rozmawia z dziewczyną, przywołuje pierwszą miłość i wywołuje w bohaterce tęsknotę.
  • Stańczyk – to duch błazna Zygmunta Augusta. Ukazuje się Dziennikarzowi, który jest przeciwnikiem rewolucji.
  • Hetman – widmo Hetmana Branickiego. Zarzuca Panu Młodemu zdradę swojego stanu.
  • Czarny Rycerz – widmo Zawiszy Czarnego, rozmawia z Poetą i budzi w nim pragnienie napisania wielkiego i ważnego poematu.
  • Upiór – widmo Jakuba Szeli, przywódcy chłopskiej rabacji z 1846 roku. Przypomina o zatargach i wzajemnej nienawiści pomiędzy chłopami i inteligencją.
  • Wernyhora – legendarny wieszcz kozacki, zachęca Gospodarza do przywództwa i walki o niepodległość. 

Rozprawienie się z mitami narodowymi

W 1900 roku, gdy odbywało się wesele Polska wciąż była pod niepodległością. Pod pozorem wzajemnego szacunku autor widział zatargi, które wciąż pojawiają się pomiędzy chłopami i inteligencją. Dlatego też postanowił rozprawić się z pewnymi mitami, w które niektórzy wciąż wierzyli. Wśród nich znajdziesz:

  • Mit społeczny, według którego wyższe warstwy społeczne są zjednoczone z niższymi. Autor wyraźnie zaznacza, że porozumienie chłopów i inteligencji jest niemożliwe.
  • Mit arkadyjskiej wsi – niektórzy wierzyli, że życie na wsi to spokój i życie blisko natury. Wyspiański pokazuje, że życie na wsi to również ciężka praca, bieda i walka o przetrwanie.
  • Mit etosu inteligenta – inteligencja zostaje ośmieszona, brak w niej przywódców gotowych walczyć o naród. Inteligenci wiele mówią, ale nic nie robią.

Cechy gatunkowe dramatu

Cechy gatunkowe to coś, co wielu uczniom sprawia problem, a jednocześnie może bardzo mocno przydać się, gdy będziesz pisał rozprawkę. Jeśli w swojej pracy będziesz musiał odwołać się do „Wesela”, możesz wspomnieć o cechach dramatu. Egzaminatorzy docenią Twoją wiedzę. Co takiego charakterystycznego pojawia się w „Weselu”, że my wiemy, że to jest dramat symboliczny?

  • Symbolika – rozbudowana warstwa symboli poprzez bohaterów i przedmioty.
  • Didaskalia – rozbudowane komentarze, które wprowadzają czytelnika w wydarzenia.
  • Fantastyka i magiczna nastrojowość utworu.
  • Aluzje historyczne poprzez wprowadzenie zjaw.
  • Synkretyzm, czyli łączenie sztuk malarskich, muzyki, tańca.
Jeśli masz jakieś pytania, skontaktuj się z nami!
5/5 - (16 votes)